ULUSLARARASI PROJELER





TÜRKİYE-YUNANİSTAN-İTALYA DOĞAL GAZ BORU HATTI (ITGI) PROJESİ


2007 yılında işletmeye alınan Türkiye-Yunanistan Doğal Gaz Boru Hattı, Güney Avrupa Gaz Ringi’nin ilk halkasını oluşturmaktadır. 2018 yılında Yunanistan-İtalya bağlantısının da devreye alınmasıyla İtalya pazarına da erişim imkânı sağlanacaktır.


Proje kapsamında, plato seviyede Yunanistan’a 3,6 bcm/yıl ve İtalya’ya 8 bcm/yıl olmak üzere toplam 11,6 bcm/yıl hacmindeki gazın Hazar kaynaklarından sağlanarak Türkiye üzerinden taşınması planlanmaktadır. Projenin kara kesimi Gümülcine (Komotini)’den Yunan Adriyatik kıyısına kadar 592 km, deniz geçişi kesimi ise 212 km. uzunluğunda olup, azami derinlik 1.450 m olarak öngörülmektedir.


2007 yılında Roma’da ülkelerin enerjiden sorumlu bakanları tarafından Hükümetlerarası Anlaşması (IGA) imzalanan proje, Avrupa’ya doğal gaz temin edecek önemli projelerden biridir.




NABUCCO DGBH PROJESİ


Ortadoğu ve Hazar Bölgesi doğal gaz rezervlerini Avrupa pazarlarına bağlamayı öngören Türkiye-Bulgaristan-Romanya-Macaristan-Avusturya (Nabucco) Doğal Gaz Boru Hattı ile Avusturya’nın Avrupa’da önemli bir doğal gaz dağıtım noktası olma özelliğinden de faydalanılarak bölge ülkelerin gaz taleplerindeki gelişmelere göre Batı Avrupa’ya ulaşılması amaçlanmaktadır.


Mevcut şartlara bakıldığında, Azerbaycan (Şahdeniz), Irak, Türkmenistan ile diğer Hazar kaynaklarından temin edilecek doğal gazın taşınması öngörülmektedir. Uzun vadede Arap Doğal Gaz Boru Hattı ile Mısır ve İran başta olmak üzere diğer çevreleyen kaynaklardan da doğal gaz taşınması planlanmaktadır.


Şubat 2002’de Şirketimiz, Bulgargaz (Bulgaristan), Transgaz (Romanya) ve OMV Erdgas (Avusturya) arasında projeye ilişkin ilk çalışmalar başlatılmıştır. Daha sonra MOL (Macaristan) şirketinin de katılımı ile 11 Ekim 2002 tarihinde İş Birliği Anlaşması imzalanmıştır.


Nabucco hattının yapımı ile ilgili çalışmaların tek bir elden yürütülmesi amacı ile Nabucco Uluslararası Doğal Gaz Boru Hattı Şirketi (NIC) kurulmuştur. Alman RWE firması 2008 yılında 6. ortak olarak projeye katılmıştır. Bu katılım sonrasında her bir ortağın hissesi %16,67 olarak yeniden belirlenmiştir. Ortaklardan MOL Şirketi %16,67 oranındaki hissesini, bağlı ortaklığı olan FGSZ Ltd.’ye Kasım 2011’de devretmiştir.


Taşıma kapasitesi yakıt gazı hariç 31 bcm/yıl olan hattın teknik fizibilite çalışmalarının sonuçlarına göre besleme hatları dâhil boru hattı güzergâh uzunluğunun, 2.512 km’si Türkiye kesimi olmak üzere, toplam 3.825 km olması planlanmaktadır.


Boru hattı ile ilgili Mühendislik ve ÇED çalışmalarının gerçekleştirilmesi ve hattın yapım, işletme ve bakımından sorumlu olmak üzere Nabucco Doğal Gaz Boru Hattı İnşaat ve İşletmeciliği Ltd. Şti. (NNC Türkiye) 18 Haziran 2010 tarihinden itibaren faaliyetlerini sürdürmektedir. Halen projenin Türkiye kısmı mühendislik ve çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) çalışmaları Nabucco Yerel Şirketi (NNC Türkiye) tarafından yürütülmektedir.


Proje Ortakları arasında yapılan çalışmalar sonunda 13 Temmuz 2009 tarihinde Hükümetlerarası Anlaşma (IGA), 8 Haziran 2011 tarihinde ise Proje Destek Anlaşmaları (PSA) imzalanmıştır.


Diğer yandan, Şah Deniz Faz II Projesi’nde üretilecek doğal gazın Türkiye’nin doğal gaz boru hattı sistemi üzerinden taşınmasını içeren Hükümetlerarası Anlaşma’nın 25 Ekim 2011 tarihinde Türkiye ile Azerbaycan arasında imzalanmasının ardından Nabucco Projesi Ortakları tarafından söz konusu doğal gazın Türkiye’den sonra Avrupa’ya Nabucco Projesi ile taşınması amacıyla girişimde bulunulmasına karar verilmiştir. NIC tarafından bu doğrultuda yapılan çalışmalar sonucunda Türkiye’nin batı sınırına ulaşan doğal gazın Bulgaristan’dan itibaren Nabucco Doğal Gaz Boru Hattı ile taşınmasına yönelik Nabucco Projesi Batı Bölümü (“Nabucco West”) kavramı geliştirilmiştir. NIC, Nabucco Projesi Ortakları adına 16 Mayıs 2012 tarihinde Şah Deniz Konsorsiyumuna Nabucco Projesi Batı Bölümüne yönelik tarife teklifini vermiştir.


Şah Deniz Faz II Projesi’nde üretilecek doğal gazın Türkiye içerisinde müstakil Anadolu Geçişli Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) ile taşınmasına yönelik olarak 26 Haziran 2012 tarihinde Hükümetlerarası Anlaşma ve Ev Sahibi Ülke Anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşmaların imzalanmasının ardından Şah Deniz Konsorsiyumu 28 Haziran 2012 tarihinde ‘Nabucco Batı’ Projesini üretecekleri doğal gazı Orta Avrupa’ya ulaştıracak proje olarak duyurmuştur.




ANADOLU GEÇİŞLİ DGBH PROJESİ (TANAP)


Azerbaycan’ın SOCAR şirketi ile Şirketimiz arasında sürdürülmekte olan müzakereler neticesinde Şah Deniz Konsorsiyumu’nun üreteceği Faz II gazından yıllık 10 milyar m³ hacmin BOTAŞ doğal gaz iletim sistemi kullanılarak Yunanistan veya Bulgaristan sınırından Avrupa tüketim noktalarına transit iletimine yönelik çalışmalar yapılmıştır. Sonrasında, geniş kapsamlı bir Şirketlerarası Mutabakat Zaptı 7 Haziran 2010 tarihinde BOTAŞ ve Şah Deniz Konsorsiyumu (SDC) adına SOCAR tarafından İstanbul’da imzalanmıştır. IGA ve Transit Anlaşmalar Paketi ise 25 Ekim 2011 tarihinde İzmir’de imzalanmıştır.


IGA’da alternatif olarak kayıt altına alınan ve gerekirse BOTAŞ doğal gaz iletim sistemi yerine müstakil boru hattı projesi olarak tasarlanan ve daha sonra Anadolu Geçişli Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) olarak adlandırılan projeye yönelik olarak 24 Aralık 2011 tarihinde iki ülkenin Enerjiden Sorumlu Bakanları arasında Ankara’da Hükümetlerarası Mutabakat Zaptı imzalanmıştır.


Hükümetlerarası Mutabakat Zaptı’nın hükümleri kapsamında yapılan çalışmaların sonucunda 26 Haziran 2012 tarihinde İstanbul’da iki ülkenin Enerjiden Sorumlu Bakanları arasında Hükümetlerarası Anlaşma, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı Şirketi arasında Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı sistemine ilişkin Ev Sahibi Ülke Anlaşması, BOTAŞ ile SOCAR arasında ise Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattına ilişkin Mutabakat Zaptı imzalanmıştır.




TRANS ADRİYATİK DGBH PROJESİ (TAP PROJESİ)


Avrupa’ya gaz iletimi amacıyla İsviçre’nin EGL Şirketi tarafından geliştirilen bu projenin başlangıç noktası Yunanistan’ın Selanik şehridir. Bu noktaya kadar Türkiye ve Yunanistan’ın mevcut altyapısının kullanılması öngörülmekte, Arnavutluk ve Adriyatik Denizini geçerek İtalya’ya ulaşması planlanmaktadır.


Projenin Temel Mühendislik çalışması Mart 2007’de tamamlanmış olup, detay mühendislik ve izinlere yönelik çalışmalar sürmektedir.


EGL şirketi TAP’ın yanında IAP (Ionian - Adriatic Pipeline) ile Batı Balkan Koridoruna açılımı da önermekte, TAP Projesinin Türkiye - Yunanistan - İtalya Doğal Gaz Boru Hattı Projesi (ITGI) ile rekabet eden değil birbirini tamamlayan özellikte olduğunu vurgulamaktadır. Şirketimiz, TAP/IAP Projelerini, Batı Balkan/Adriyatik ülkelerine ve özellikle Arnavutluk, Kosova, Makedonya ve Bosna-Hersek Cumhuriyetlerine de gaz temini için değerlendirmektedir.


2009 yılında TAP kapsamında Türk ve İsviçre Enerji Bakanlıkları arasında gaz transitinin de dahil olduğu geniş tabanlı bir Enerji İşbirliği Mutabakat Zaptı imzalanmıştır.


Proje, Şah Deniz Konsorsiyumu tarafından doğal gazın Güney Avrupa’ya ulaştırılmasında potansiyel güzergah olarak duyurulmuştur.




IRAK - TÜRKİYE DGBH PROJESİ


Irak’ın kuzeyinde yer alan doğal gaz sahaları için saha geliştirme, üretim, gaz işleme ve boru hattı yapımını içeren entegre bir proje 1996 yılında Irak ile imzalanan anlaşmalar ile gündeme gelmiştir. 2003 yılında Irak’ ta meydana gelen yeni siyasi gelişmeler neticesinde Şirketimiz, TPAO ve Shell ile görüşmelere başlamıştır. Söz konusu üç şirket arasında 2008 yılında Irak’tan Türkiye’ye doğal gaz ihracatı konusunda bir Mutabakat Zaptı imzalanarak, çalışma Irak-Türkiye Gaz İhraç Projesi (ITGEP) adını almıştır. Mutabakat Zaptı’nın ilgili taraflar için potansiyel doğal gaz arama ve üretim fırsatları ile komşu ülkelerle olası bağlantıları da içerecek şekilde Türkiye´deki doğal gaz altyapısının değerlendirilmesi bakımından bir çerçeve oluşturacağı ve anlaşmanın Irak gibi ülkelerin kendi iç talepleri karşılandıktan sonra artan doğal gazı Türkiye’ye ve Avrupa’ya ihraç etmelerine imkân tanıyacağı belirtilmiştir.


15 Ekim 2009 tarihinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Irak Petrol Bakanlığı arasında Türkiye ile Irak arasında bir doğal gaz koridoru geliştirilmesine dair Mutabakat Zaptı imzalanmıştır. Söz konusu Mutabakat Zaptı Irak doğal gazının Türkiye’ye ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya transit taşınması ile iki ülke arasında bir doğal gaz koridoru geliştirilmesini amaçlamaktadır.


Irak’ta mevcut siyasi durum, ihale süreci ve saha durumlarının Türkiye için pozitif gelişmesi halinde, ITGEP kapsamında orta vadede 10-12 milyar m³/yıl gaz Türkiye’ye ve transit projelerimizle Avrupa’ya ulaştırılacaktır.




MISIR - TÜRKİYE DGBH PROJESİ


Doğal gaz arz kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve doğal gaz arzının bir kısmının da Mısır’dan sağlanması amacıyla Mısır-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı Projesi geliştirilmiştir. Ancak, sonraki gelişmeler neticesinde Mısır gazının “Arap Doğal Gaz Boru Hattı” ile Türkiye’ye sevkiyatı gündeme gelmiştir. Arap Doğal Gaz Boru Hattı’nın bir bölümü tamamlanmış olup, hâlihazırda Ürdün, Suriye ve Lübnan’a Mısır gazı sağlanmaktadır. Mısır’ın Arap Doğal Gaz Boru Hattı’na tahsis edebileceği doğal gaz miktarı halen belirsizliğini korumaktadır. Kısa dönemde, artan arz açığının kapatılması için Suriye’ye doğal gaz temin edilmesi gündeme gelmiş olup; söz konusu hattın Türkiye’nin doğal gaz iletim sistemine bağlantısını sağlayacak Türkoğlu-Kilis Boru Hattının inşaatı devam etmektedir.




HAZAR GEÇİŞLİ TÜRKMENİSTAN - TÜRKİYE - AVRUPA DGBH PROJESİ


Türkmenistan - Türkiye - Avrupa Doğal Gaz Boru Hattı Projesi ile Türkmenistan’ın güneyindeki sahalarda üretilen doğal gazın Hazar geçişli bir boru hattı ile Türkiye’ye ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, 1998 yılında Türkiye ve Türkmenistan Devlet Başkanları tarafından bu projenin gerçekleştirilmesine yönelik bir Çerçeve Anlaşması imzalanmıştır. Anlaşmaya göre; 30 milyar m³ Türkmen gazının 16 milyar m³’ü Türkiye’ye, 14 milyar m³’ü Avrupa’ya taşınacaktır.


1999 yılında, Şirketimiz ve “Türkmenistan Hidrokarbon Kaynaklarının Kullanımı İçin Türkmenistan Devlet Başkanı Nezdinde Yetkilendirilmiş Mercii” arasında, 16 milyar m³ doğal gaz alımı için 30 yıl süreli Doğal Gaz Alım-Satım Anlaşması imzalanmıştır.